https://jsaud.sru.ac.ir/ معماری و شهرسازی پایدار fa daily 1 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 Sat, 23 Aug 2025 00:00:00 +0330 https://jsaud.sru.ac.ir/article_2394.html مقدمه: یکی از مهمترین رویکردهای جدید در احیای بافت‌های فرسوده شهری، رویکرد بازآفرینی شهری است. در این رویکرد تمامی ابعاد اجتماعی، اقتصادی، کالبدی و زیرساختی همگام و همسو در جهت نیل به پایداری مورد بهبود قرار می‌گیرند. مشارکت اجتماعی نیز لازمه اجرای طرح‌های بازآفرینی شهری است. با توجه به این نکته، در پژوهش حاضر به بررسی وضعیت ابعاد و شاخص‌های بازآفرینی شهری با رویکرد اجتماع‌محور در بافت فرسوده شهرکرد پرداخته شد. روش تحقیق: روش پژوهش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر ابزار پرسشنامه است. جامعه آماری پژوهش تمامی ساکنان محدوده بافت فرسوده شهرکرد است. نتایج و بحث: نتایج پژوهش نشان داد وضعیت کلی ابعاد و شاخص‌های بازآفرینی در بافت فرسوده شهرکرد مناسب نیست و در این میان، ابعاد اجتماعی و زیست‌محیطی وضعیت نامناسب‌تری نسبت به دیگر ابعاد مورد مطالعه دارند. همچنین از نظر میزان اهمیت، در بعد کالبدی، شاخص دسترسی و خدمات، در بعد اجتماعی، هویت، در بعد زیست‌محیطی، ظرفیت قابل تحمل و در بعد اقتصادی نیز شاخص نظام فعالیت‌ها دارای بیش‌ترین میزان اهمیت بودند. مطابق نتایج به دست آمده از آزمون‌های آماری بین شاخص‌های مورد بررسی و بازآفرینی اجتماع محور رابطه مثبت و معنی‌داری وجود دارد. با توجه به تأیید وجود تفاوت در میان تأثیرگذاری ابعاد بر وضعیت بازآفرینی بافت فرسوده شهرکرد، بعد اجتماعی دارای بیشترین اثرگذاری بر وضعیت موجود بازآفرینی در محدوده مورد مطالعه بود.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد بافت فرسوده شهرکرد با چالش‌ها و مشکلات زیادی دست به گریبان بود و مدیریت شهری در راستای بهبود وضعیت موجود این بافت و جلوگیری از به حاشیه رفتن آن نتوانسته است اقدام مناسبی انجام دهد و الگوهای مختلف بازآفرینی در مورد این بافت مورد اغفال قرار گرفته‌اند. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2396.html چکیدهمقدمه: رشد جمعیت و افزایش نیازهای انسانی منجر به فشردگی عملکردی فضاهای شهری شده که پیامد آن، بروز اختلالاتی در کیفیت منظر و ادراک فضا بوده‌است. پژوهش حاضر با هدف ارزیابی کیفیت محیط و منظر شهری میدان تجریش، بر اساس مؤلفه‌های تئوری محیط‌های پاسخده، تلاش دارد به این پرسش پاسخ دهد که کیفیت این فضا از منظر نظریه مذکور چگونه قابل تبیین است.روش تحقیق: این مطالعه با رویکردی کاربردی و بهره‌گیری از روش تحقیق ترکیبی، به بررسی میدان تجریش به ‌عنوان نمونه‌موردی می‌پردازد. داده‌ها از طریق مشاهده مستقیم، نقشه‌برداری رفتاری و پرسشنامه گردآوری شده‌اند. تحلیل پرسشنامه و تطبیق با مؤلفه‌های کیفیت محیط‌ و منظر شهری به طریق سلسله‌مراتبی در نرم‌افزار AHP Excel انجام شده و از تحلیل‌های کمّی‌شده نحوفضا در نرم‌افزار depthmapX برای بررسی تأثیرات کالبد بر ساختار و عملکرد شبکه فضایی به‌کار گرفته شد.نتایج و بحث: نتایج حاصل از هم‌پوشانی داده‌های مشاهده‌ای، پرسشنامه‌ای و تحلیل‌های نحوفضایی نشان می‌دهد که کیفیت پاسخدهی میدان تجریش در مؤلفه‌های ادراکی، اجتماعی و فضایی با ضعف‌هایی همراه است.نتیجه‌گیری: تحلیل نتایج، اثربخشی مثبت مؤلفه‌های محیط‌های پاسخده را بر کیفیت محیط‌ و منظر شهری محدوده مطالعاتی را نشان می‌دهد. براساس یافته‌ها بنظر می‌رسد بازنگری در اصول و ضوابط طراحی شهری و محیطی به ‌سمت مبانی تئوری محیط‌های پاسخده، کیفیت محیط و منظر‌ شهری را از ابعاد گوناگون کالبدی، عملکردی و محیط‌زیستی ارتقاء می‌بخشد. https://jsaud.sru.ac.ir/article_1167.html نظر به گسترش شتابزده شهر تهران و اثرات متعدد فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و سیاسی یکی از نکات مهم مورد نوجه سیستم ارائه خدمات شهری است یکی از حوزه‌های مهمی که تحت تأثیر سیستم های ارائه خدمات شهری قرار گرفته است شبکه ایستگاه‌های سوخت رسانی شهر است که با افزایش پرشتاب تعداد وسایط نقلیه همواره به سختی پاسخگویی به نیازهای متعدد و نوظهور بوده است. به گونه‌ای که شبکه فعلی جایگاه‌های سوخت با توجه به تعداد خودروهای موجود و درحال تردد در شهر تهران، علاوه بر کمبود ظرفیت سوخت رسانی، از توزیع نامتناسب جغرافیایی رنج برده و عدم دسترسی مناسب شهروندان به سوخت مورد نیاز، هزینه‌های متعدد مالی، زیست محیطی و اجتماعی به کلانشهر تهران تحمیل میشود. در این تحقیق سعی شد با شناخت مناطق 22 گانه شهر تهران در همه ابعاد( اقتصادی، اجتماعی، ترافیکی، زیست محیطی، کاربری زمین و....) و نیز بررسی وضعیت موجود جایگاه‌های عرضه سوخت با استفاده از ضوابط و شاخص‌هایی مربوط به عرضه سوخت بنزین و CNG و همچنین بررسی مدل‌های مکان یابی در سیستمهای اطلاعات مکانی (GIS)، مکان‌های مناسبی برای جایگاه‌های عرضه این سوختها پیشنهاد شود. بدین منظور پس از بررسی تجارب جهانی و جمع آوری داده‌ها و لایه‌های اطلاعاتی لازم، معیارهای مورد نظر انتخاب و با هم‌پوشانی لایه‌ها درمحیط GIS، مکان‌های اولیه پیشنهاد گردید. پس از تطابق مکان‌های پیشنهادی با نقشه‌های موجود و تصاویر ماهواره‌ای و بازدید میدانی آنها، با استفاده از روش‌های وزن دهی و آنالیزهای مکانی، مکانهای پیشنهادی برای احداث جایگاههای عرضه سوخت در مناطق 22 گانه شهر تهران اولویت بندی شدند. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2407.html تفکر سیستمی به‌عنوان یک روش کلی‌نگر با تحلیل روابط متقابل میان اجزا در یک سیستم، این امکان را به طراحان می‌دهد تا مشکلات پیچیده طراحی را به‌طور جامع و سیستماتیک بررسی کنند. پژوهش حاضر با هدف بررسی جایگاه تفکر سیستمی در فرایند طراحی پایدار و تبیین این رویکرد بر بهبود عملکرد و هماهنگی در طراحی‌ها را شکل گرفت. پژوهش در پی پاسخگویی به دو سؤال اصلی بود؛ چگونه تفکر سیستمی در بهبود فرایند طراحی عمل می کند؟ مؤلفه‌های تفکر سیستمی در بهبود فرایند طراحی کدامند؟ پژوهش حاضر از نوع کیفی و از نظر زمانی جزو مطالعات مقطعی است. شیوه گردآوری اطلاعات در پژوهش حاضر به روش کتابخانه‌ای و میدانی بود. ابتدا منابع مختلف بررسی و با استفاده از روش تحلیل محتوا مؤلفه‌های تفکر سیستمی در فرایند طراحی، اصول، مزایا، و چالش‌های به‌کارگیری تفکر سیستمی در فرآیند طراحی مشخص شد. به عبارتی، با استفاده ازمنابع علمی و معتبر در حوزه‌های تفکر سیستمی و فرایند طراحی، جایگاه این دو مفهوم در کنار هم بررسی شد. جهت جستجو و بررسی از منابع علمی موجود مانند مقالات پژوهشی، کتاب‌ها، و منابع الکترونیکی شامل پایگاه‌های علمی معتبر داخلی و بین‌المللی مانند Google Scholar، SID، Scopus، civilica به کار گرفته شد. سپس با استفاده از روش دلفی و نظر داوران انتخابی مؤلفه‌ها مورد تأیید نهایی قرار‌‌گرفتند. جامعه آماری شامل اساتید گروه معماری بودند. در پژوهش حاضر 6 نفر به عنوان نمونه به‌صورت در دسترس انتخاب شدند. داده‌ها به‌صورت کیفی و کمی با استفاده از نرم افزار Spss نسخه 22 تحلیل شدند. یافته ها نشان داد که الگوی تفکر سیستمی در طراحی شامل 3 مضمون اصلی، 6 مضمون فرعی و 20 مؤلفه بود. اعتبار درونی الگو با روش دلفی بررسی شد که 1 مؤلفه حذف شد و ضریب هماهنگی کندال براساس نظر 6 داور برای مؤلفه-های الگو 93/0 بدست آمد که در سطح 001/0 معنادار بود. بر اساس این نتایج می توان گفت که استفاده از تفکر سیستمی در طراحی می‌تواند به‌طور قابل‌ملاحظه‌ای منجر به بهبود فرایند طراحی و ایجاد راه‌حل‌های پایدارتر در مقوله‌های برخورداری از دیدگاه جامع و همه جانبه در طراحی، کاهش خطاها و مشکلات، بهبود هماهنگی بین اجزاء، افزایش کارایی و بهره وری و نیز افزایش پایداری طراحی شود. با این حال، محدودیت‌هایی نظیر پیچیدگی فرایند طراحی و نیاز به زمان و منابع بیشتر، تخصص و مهارت‌های چندرشته‌ای، و نیز مقاومت در برابر تغییر در پیاده‌سازی این رویکرد وجود دارد. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2435.html کیفیت هوای فضاهای آموزشی تأثیر زیادی بر سلامت و عملکرد دانش‌آموزان و اساتید دارد. آلودگی هوای داخلی و خارجی می‌تواند منجر به مشکلات تنفسی، کاهش تمرکز و افزایش بیماری‌ها شود. به دلیل پیچیدگی و تنوع منابع آلاینده‌ها در این فضاها، بهبود کامل کیفیت هوا از طریق یک تکنولوژی درمانی واحد دشوار است. این مطالعه به بررسی استراتژی‌های نوین جذب آلاینده‌ها در طراحی فضاهای آموزشی، به‌ویژه برای کاهش آلاینده‌های هوای داخلی و خارجی، پرداخته است. روش تحقیق شامل جمع‌آوری داده‌ها از منابع علمی و تحقیقاتی و بررسی ادبیات موجود در زمینه استفاده از جاذب‌ها و سیستم‌های جذب آلاینده‌ها است. این تحقیق دو رویکرد اصلی را ارزیابی کرده است: استفاده از جاذب‌های خارجی در نمای ساختمان‌ها برای کنترل آلاینده‌های با منشاء خارجی و استفاده از جاذب‌های داخلی برای کاهش آلاینده‌های داخلی. نتایج نشان می‌دهند که سیستم‌های فیلتر هوا و پوشش‌های جاذب در نمای ساختمان‌ها می‌توانند به‌طور مؤثری آلاینده‌های خارجی مانند PM2.5، PM10 و VOCها را کاهش دهند. همچنین، استفاده از مصالح نانو مواد در فضاهای داخلی به‌ویژه در کاهش آلاینده‌های داخلی مانند CO2 و فرمالدهید بسیار مؤثر است. این مواد با خاصیت فتوکاتالیستی خود، زمانی که در معرض نور خورشید قرار می‌گیرند، توانایی جذب آلاینده‌ها را به‌طور چشمگیری افزایش می‌دهند. همچنین نتیجه‌گیری تحقیق نشان می‌دهد که توجه به جهت‌گیری مناسب و نفوذ نور طبیعی در طراحی فضاهای آموزشی می‌تواند بازدهی این مصالح و سیستم‌های جذب آلاینده‌ها را افزایش دهد. استفاده از این مصالح می‌تواند زمینه‌ساز معماری پایدار و بهره‌گیری از سیستم‌های تهویه غیرفعال و بدون آلاینده‌ها در آینده باشد. https://jsaud.sru.ac.ir/article_1563.html تاب آوری شهری به توانایی یک سیستم شهری درمقیاس زمانی وفضایی برای حفظ یابازگشت سریع به عملکردهای مطلوب گذشته دربرابر اختلال (زلزله)درجهت پایداری باتغییرات گفته می شودتاب آوری کالبدی (زیرساختی)که به طوراساسی ارزیابی واکنش جامعه وظرفیت بازیابی بعدازسانحه نظیر خطوط لوله آب و فاضلاب، جاده ها و زیر ساخت های حیاتی، کاربری زمین، کیفیت و قدمت بناء، ارتفاع ساختمانها، فضای باز، تراکم محیط ساخته شده ، فرم شهر، کالبد شهری، سایت های عمومی، ( سازمان های دولتی، بیمارستانها، آتش نشانی ها، نیروی انتظامی)پناهگاه،واحدهای مسکونی خالی یااجاره ای وتسهیلات سلامتی می شود.یکی ازمهمترین زیرساخت های آسیب پذیرخانه های کم دوام هستندکه به یک حادثه فاجعه بارحساس هستند.زلزله یکی ازسوانح طبیعی است که به عنوان مهمترین بحث شهرسازی درایران شناخته شده است.درطی سالهای 1900تا2019میلادی1100زلزله مرکباردر75کشورجهان اتفاق افتاده استکه بیش از80درصدمرگ ومیرحاصل ازآن تنهادر6کشوراتفاق افتاده است والبته کشورایران بابیش از110هزارتلفات انسانی درزمره این 6کشورمیباشد..شهرتهران به عنوان مرکزسیاسی -اقتصادی ایران درمنطقه ای واقع شده است که چندین گسل مهم ازشمال وجنوب آن عبورکرده باتوجه به تمرکزجمعیتی،فرسودگی کالبدی وعملکردی،ریزدانه بودن بلوک های شهری وهم همچنین عدم استحکام لرزه ای ساختمانهادراکثرمناطق جنوب ومرکزی این شهراحتمال بروزفاجعه ای انسانی بعدازوقوع زلزله چیزی نیست که شهرسازان به آن توجه نکنند..بنابراین هدف پژوهش حاضر بررسی شاخص های تاثیرگذاردرمیزان تاب آوری کالبدی فضایی وتعیین میزان اهمیت نقش آنها درمنطقه2تهران می پردازد.روش تحقیق توصیفی-تحلیلی وماهیت کاربردی است.نتایج پژوهش حاکی ازآن است که شاخص ویژگی های کالبدی بافت(878/0)وشاخص خصوصیات زمین بستروحریم(861/0)دارای بیشترین اهمیت می باشند. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2405.html مقدمه: به دنبال پیشرفت‌ فناوری اطلاعات و ارتباطات و امکان انجام فعالیت‌ها بر بستر فضای مجازی، بخش قابل ‌توجهی از فعالیت‌ها به خانه منتقل شده است. با گسترش دورکاری به ‌عنوان یک روال جدید، توجه به چالش‌های مسکن برای تطبیق مؤثر با  عملکرد جدید کار از خانه ضروری است. این مقاله پژوهش‌های انجام شده در دهه گذشته را در نقطه تقاطع مسکن و دورکاری به صورتی نظام‌مند مرور کرده و با شناسایی عوامل مؤثر بر تقابل دو کارکرد سکونت و کار بر مسکن، فرصت‌ها و چالش‌ها را در این زمینه شناسایی می‌کند.روش تحقیق: یک بررسی نظام‌مند (مرور سیستماتیک) از ادبیات مرتبط منتشر شده بین سال‌های 2014 تا 2024 با استفاده از پایگاه داده Scopus انجام شد و از طریق فرایندی چندمرحله‌ای شامل غربالگری نظام‌مند و دستی، 50 مقاله مرتبط شناسایی شد. همچنین به منظور پوشش پژوهش‌های داخلی و فارسی زبان، پایگاه‌های داده SID،SCI و نورمگز طی روند مذکور بررسی شده و 6 مقاله برای مرور نظام‌مند به مجموع مقالات پیشین افزوده شده و در نهایت 56 مقاله برای شناسایی ابعاد کلیدی مرتبط با کار از خانه تجزیه­وتحلیل شد. سپس این ابعاد از طریق یک تحلیل کیفی برای درک عوامل مؤثر بر آنها مورد بررسی قرار گرفت.نتایج و بحث: نتایج در سه دسته به چالش‌های فضایی، روان‌شناسی و بهره‌وری شغلی اشاره دارد. طراحی نامناسب دفتر کار خانگی و کمبود فضاهای کاری اختصاصی بر رفاه و بهره‌وری تأثیر می‌گذارد، لذا طراحی باکیفیت دفتر کار خانگی، از جمله ارگونومی و کنترل محیطی، ضروری است. از لحاظ روان‌شناختی، مرزهای نامشخص کار و زندگی به تعارض نقش‌ها، ساعات کاری طولانی‌تر و انزوای اجتماعی منجر می‌شود که زنان را به طور نامتناسبی تحت تأثیر قرار می‌دهد. و در نهایت برخلاف قابلیت دورکاری برای انعطاف‌پذیری زمانی، مزاحمت‌ها و فضای کاری ناکافی می‌تواند بهره‌وری را کاهش دهد.نتیجه‌گیری: یافته‌ها بر اهمیت بازنگری در معماری مسکن برای تطبیق با نیازهای در حال تحول کار از راه دور تأکید می‌کنند. پرداختن به چالش‌های فضایی، ارتقای تعادل بین کار و زندگی، و حمایت از بهره‌وری برای ایجاد یک محیط کاری مناسب در خانه بسیار مهم است. پژوهش‌های آتی باید پیامدهای درازمدت کار از راه دور بر ترجیحات مسکن، برنامه‌ریزی شهری و ساختارهای اجتماعی را بررسی کند.واژگان کلیدی: دورکاری، کار از خانه، معماری مسکن، دفتر خانگی، کار-زندگی، بهره‌وری https://jsaud.sru.ac.ir/article_2397.html مقدمه: پایداری اجتماعی یکی از ابعاد حیاتی توسعه پایدار است که بر ارزش‌ها، نیازهای انسانی و رفاه اجتماعی تأکید دارد. در آموزش معماری، توجه ناکافی به مؤلفه‌های پایداری اجتماعی باعث کاهش رضایتمندی دانشجویان از فضاهای آموزشی می‌شود. دانشکده‌های معماری، به‌عنوان محیط آموزش طراحان آینده، نیازمند راهبردهای طراحی هدفمند برای ارتقای تعامل اجتماعی و کیفیت فضایی هستند.روش تحقیق: این پژوهش از نوع توسعه‌ای-کاربردی و با رویکرد ترکیبی کمی و کیفی انجام شد. داده‌ها از طریق مطالعات کتابخانه‌ای و پرسشنامه‌های میدانی در بین دانشجویان دانشکده هنرهای زیبا دانشگاه تهران گردآوری شد. یک مدل مفهومی بر اساس چارچوب‌های نظری و دیدگاه‌های صاحب‌نظران تدوین شد. تحلیل داده‌ها با استفاده از میانگین‌گیری و تکنیک الگوریتم شانون و با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای آماری انجام شد.نتایج و بحث: نتایج حاصل از پژوهش حاصل نشان می‌دهد که دانشجویان بیشتر به جنبه‌های غیرکالبدی و ذهنی توجه دارند که حس امنیت، تعلق و پیوند با مکان را تقویت می‌کنند. با این حال، ویژگی‌های کالبدی مانند امکانات متناسب با رشته، دسترسی‌پذیری و خوانایی فضا نیز تأثیر قابل‌توجهی بر رضایتمندی و مشارکت دانشجویان دارند.نتیجه‌گیری: پژوهش حاضر بیانگر آن است که پایداری اجتماعی مکان نقش مهمی در ارتقای کیفیت فضایی دانشکده‌های معماری دارد. توجه به مؤلفه‌های اجتماعی در طراحی و برنامه‌ریزی فضاهای آموزشی، موجب افزایش تعامل و حضور مستمر کاربران می شود و در عین حال می‌تواند راهنمایی مبتنی بر شواهد برای طراحی و بازطراحی فضاهای دانشکده‌های معماری ارائه دهد. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2371.html مقدمه: در تعامل میان انسان و محیط، درک فضا توسط شهروندان از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. افراد وقتی در یک محیط قرار می‌گیرند، اطلاعات مختلفی را درباره آن فضا در ذهن خود ثبت‌  می‌کنند که به‌تدریج تصویر واضح‌تری از محیط اطراف را در ذهن آنان شکل می‌دهد. بر اساس تحقیقات، تصویر ذهنی مردان و زنان از محیط به طور قابل‌توجهی با یکدیگر متفاوت است. با توجه ‌به این تفاوت‌ها تمرکز اصلی بر درک ارتباط بین فعالیت‌های مردان و زنان و تأثیر آن بر برنامه‌ریزی‌های آینده است. در این پژوهش ابتدا تفاوت‌های تصویر ذهنی مردان و زنان از منظر مطلوبیت فضا در پیاده‌راه مورد تحلیل قرار می‌گیرد. هدف از انجام این پژوهش، تحلیل تفاوت‌های تصویر ذهنی زنان و مردان در پیاده‌راه تربیت تبریز از منظر مطلوبیت فضاست تا با بررسی رویکردها و مبانی نظری تصویر ذهنی چارچوبی را ایجاد کند که به‌وسیله آن تفاوت‌های تصویر ذهنی زنان و مردان در پیاده‌راه تربیت در شهر تبریز از نظر مطلوبیت فضا تحلیل شود.روش تحقیق: این پژوهش باهدف کاربردی و رویکردی ترکیبی از روش‌های کمی و کیفی، به بررسی پیاده‌راه تربیت تبریز می‌پردازد. در بخش کمی، داده‌ها از طریق پرسش‌نامه جمع‌آوری می‌شوند، درحالی‌که در بخش کیفی، از روش مشاهده میدانی استفاده خواهد شد. جامعه آماری این مطالعه شامل 20000 نفر از عابران و شهروندان حاضر در محدوده پیاده‌راه تربیت تبریز است. با استفاده از فرمول کوکران و با درنظرگرفتن خطای 5%، حجم نمونه موردمطالعه شامل 380 نفر از مشارکت‌کنندگان (190 مرد و 190 زن) انتخاب شده است.نتایج و بحث: نتایج به‌دست‌آمده از این پژوهش نشان‌دهنده تفاوت‌های معناداری در ارزیابی شاخص‌ها توسط مردان و زنان است. بر اساس نظر مردان، شاخص‌هایی نظیر دسترسی با میانگین رتبه (9.45)، هویت (8.65) و آگاهی (7.71) به ترتیب به عنوان مطلوب‌ترین معیارها شناخته شدند. این در حالی است که زنان، در ارزیابی خود، به شاخص‌های ایمنی با میانگین رتبه (9.89)، دسترسی (8.75)  و هویت (7.62) به ترتیب اولویت بیشتری داده‌اند.نتیجه‌گیری: با توجه ‌به نتایج پژوهش تفاوت‌های معنادار در ارزیابی شاخص‌ها توسط مردان و زنان می‌تواند ناشی از تجارب و نیازهای متفاوت هر گروه باشد و به‌خوبی نشان‌دهنده اهمیت توجه به دیدگاه‌های جنسیتی در تحلیل و ارزیابی شاخص‌های مختلف است؛ بنابراین، درک این تفاوت‌ها می‌تواند به پیشبرد سیاست‌ها و برنامه‌های بهبود کیفیت زندگی برای هر دو جنس کمک کند و نیازهای خاص هر گروه را موردتوجه قرار دهد. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2437.html هدف: در معماری و شهرسازی گذشته ایران، کوچه باغ ها همیشه به عنوان فضاهایی ارزشمند، شاعرانه و آرامش بخش در نظرگرفته شده که دارای ظرفیتهای طبیعی، ادبی و فرهنگی بالایی بوده و جایگاه خاصی در ادبیات فارسی داشته اند. متاسفانه در دوره حاضر، ساخت و سازهای بی رویه باعث تخریب و نابودی باغ ایرانی به عنوان الگویی اصیل گردیده و کوچه باغ های گذشته در حال زوال هستند. هدف اصلی پژوهش، ارائه راهکارهایی جهت حفظ کوچه باغ های باقی مانده نیشابور با تاکید بر هویت جمعی است.روش تحقیق: نوع پژوهش به لحاظ هدف، به عنوان یک تحقیق کاربردی و به لحاظ خصوصیات موضوع از نوع توصیفی-تحلیلی میباشد. برای گردآوری اطلاعات از مطالعات کتابخانه ای و میدانی استفاده شده و برای تجزیه و تحلیل، ارزیابی داده های پرسشنامه نرم افزار SPSS و در تحلیل داده های مصاحبه از روش تحلیل محتوا و رویه کدگذاری استفاده گردیده است. نتایج و بحث: بررسی در پنج نظام فرهنگی-اجتماعی، عملکردی، کالبدی، اقتصادی و زیست محیطی انجام گردید. نتایج آماره (T) موید آن است که در بررسی شاخص های تحقیق در نظام فرهنگی اجتماعی شامل تعاملات اجتماعی، حس تعلق به بافت، خاطرات جمعی و هویت بصری در شرایط نامطلوب قرار دارد. شاخص های نظام عملکردی شامل سرزندگی و دسترسی پذیری در شرایط نامطلوب قرار دارد. در بررسی نظام اقتصادی شاخص رونق بخشی اقتصاد محلی مطلوب و شاخص رونق صنعت گردشگری در شرایط نامطلوب قرار دارد. در بررسی نظام زیست محیطی شاخص حفاظت از پوشش گیاهی موجود در شرایط نامطلوب قرار دارد. در بررسی نظام کالبدی شاخص های انسجام فضایی، شخصیت بصری و امنیت در شرایط نامطلوب و آسایش اقلیمی در شرایط مطلوب قرار دارد.نتیجه گیری: نتایج حاصل پس از تحلیل و کدگذاری داده ها، در فالب راهکارهایی در سه دسته بندی کلی شامل تقویت هویت مکانی در محله، تقویت پایداری اجتماعی در محله و تقویت شبکه پباده ارائه گردیده است https://jsaud.sru.ac.ir/article_2446.html با توجه به افزایش روند شهرنشینی در زندگی مدرن، آلودگی هوا به ویژه آلودگی ناشی از ترافیک شهری به شدت رو به افزایش است. این روند تاثیر زیادی بر کاهش کیفیت هوای داخل ساختمان ها و درنتیجه کاهش آسایش و آرامش جسمی و روانی انسان‌ها می‌گذارد. در این ارتباط به نظر می‌رسد فرم ساختمان‌ها می‌تواند تاثیر بسزایی بر میزان و الگوی ورود آلاینده‌ها به فضاهای درونی آنها داشته باشد. بر همین اساس در این پژوهش به بررسی تاثیر فرم ساختمان‌ها در یک بافت شهری بر تغییر الگوی جریان هوا و میزان ورود غلظت آلاینده به درون ساختمان ها پرداخته می‌شود. برای این منظور 3 فرم رایج ساختمان‌های کوتاه مرتبه در شهر شیراز به عنوان الگوهای مورد بررسی استخراج و در چهار حالت چرخش، در یک بافت نقطه ای منظم شهری قرار گرفتند. به این ترتیب 12 نمونه موردی استخراج و همگی در مجاورت یک اتوبان شهری (به عنوان منبع تولید آلاینده) قرار داده شدند و با استفاده از دینامیک سیالات محاسباتی (CFD) شبیه سازی شدند. در این پژوهش دو پارامتر سرعت هوا و غلظت آلاینده NO2 برای سنجش کیفیت هوا مورد استفاده قرار گرفت. جریان ثابت سه بعدی ( steady 3dimentional flow) با استفاده از مدل آشفتگی SST-Kω جهت شبیه سازی نمونه‌ها مورد استفاده قرار گرفت که به صورت عددی بر اساس معادلات رینولدز میانگین ناویر استوکس (RANS) حل شده است. نرم افزار CFD مورد استفاده در این تحقیق در مقایسه با آزمایشات تونل باد مورد اعتبارسنجی قرار گرفته است و نتایج قابل قبولی به همراه داشته است. نتایج نشان داد که فرم ساختمان تاثیر قابل توجهی بر کیفیت هوای درون ساختمان دارد. همچنین بر اساس نتایج روش تصمیم گیری چند معیاره تاپسیس، بهترین و بدترین الگوی فرمی ساختمان به منظور افزایش سرعت هوا و کاهش غلطت آلاینده های درون بنا به ترتیب مربوط به فرم پلکانی و فرم L شکل است https://jsaud.sru.ac.ir/article_2412.html تحلیل شاخص های تبیین کننده مطلوبیت منظر شهری (مطالعه موردی: کلانشهر اهواز)چکیدهمنظر شهری به عنوان مهمترین بخش سیمای شهر، نقش اساسی در ارتقای کیفیت بصری و در نتیجه رضایت از حضور و بهره مندی از فضاهای مختلف برای شهروندان دارد. بنابراین بررسی مطلوبیت منظر شهری و ارائه راهکارهایی برای دستیابی به کیفیت مناسب در این حوزه باید مورد توجه طراحان و برنامه ریزان شهری قرار گیرد. بدین منظور، در این پژوهش به بررسی شاخص‌های تبیین کننده مطلوبیت منظر شهری در شهر اهواز با تأکید بر فضاهای عمومی می‌پردازد. روش تحقیق در پژوهش حاضر آمیخته (کمی-کیفی) با هدف کاربردی و ماهیت توصیفی-تحلیلی است که به منظور تجزیه و تحلیل اطلاعات از مدل سازی معادلات ساختاری در نرم افزار Amos استفاده شده است. جامعه آماری پژوهش نیز شامل شهروندان اهوازی است که حجم نمونه آنها با مدل کوکران 384 نفر تعیین شد. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که مطلوب‌ترین شاخص‌های منظر شهری اهواز به ترتیب مربوط به شاخص‌های عملکردی، حس مکان، زیبایی‌شناختی و محیطی بوده و ضرایب استخراج‌شده از مدل ساختاری برای هر کدام 0.44، 0.39، 0.27 و 0.20 است. در بین زیرشاخص‌ها، مطلوب‌ترین مربوط به تفکیک و وضوح عملکردها و مساحت‌های مختلف، باز بودن و مقایسه ساختمان‌ها و آشنایی و داشتن چهره خاص هر فضا به ترتیب با مقادیر 0.61، 0.58 و 0.54 است. . همچنین نتایج حاکی از آن است که با توجه به ارزش بحرانی مدل ساختاری (96/1) و پایین بودن ارزش شاخص های مورد بررسی در شهر اهواز، می توان گفت که وضعیت شاخص های منظر شهری در این شهر نامطلوب است.واژه‌های کلیدی: منظر شهری، فضاهای عمومی، شهر اهواز، معادلات ساختاری. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2453.html هدف: از زمان شکل‌گیری تمدن، شهرها چالش‌های بسیاری داشته‌اند که مهم‌ترین آن‌ها نابرابری اجتماعی، قطبی شدن، فقر و نمود فیزیکی این مشکلات، مانند دسترسی نابرابر به سرمایه‌های شهری است. در مقابله با این مشکلات و چالش‌ها بود که بحث عدالت وارد برنامه‌ریزی شهری شد و جستجوی عدالت یا تلاش برای مبارزه با بی‌عدالتی به یکی از اهداف اصلی برنامه‌ریزی شهری تبدیل شد.روش تحقیق: پژوهش حاضر، یک پژوهش توصیفی -تحلیلی توسعه‌ای است و به بررسی و تحلیل وضعیت موجود می‌پردازد. رویکرد مورد نظر در این پژوهش، علم‌سنجی و به طور خاص، تحلیل هم‌واژه‌ای است. برای دستیابی به مقالات علمی مرتبط با حوزه پژوهش، دو کلیدواژه برنامه‌ریزی کاربری زمین و عدالت فضایی در پایگاه داده وب آو ساینس در بازه زمانی 2010-2024 جستجو شده است.نتایج و بحث: در مقالات استخراج شده، عدالت فضایی در برنامه‌ریزی کاربری زمین به دودسته دسترسی عادلانه به خدمات و توزیع عادلانه خدمات تقسیم شده است. در برنامه‌های توسعه شهری در ایران، عدالت فضایی در برنامه‌ریزی کاربری زمین به منظور توزیع مناسب خدمات در سطح شهر مطرح شده است، در حالی که در کشورهای توسعه‌یافته، با مشارکت شهروندان می‌توان نیازهای روزمره آن‌ها را شناسایی و متناسب با آن برنامه‌ریزی و عدالت فضایی را از این طریق تعریف کرد.نتیجه‌گیری: در نتیجه، اگر بخواهیم برنامه‌ریزی کاربری زمین در ایران عدالت‌محور باشد، تمرکز بر موضوع رعایت سرانه کاربری زمین در برنامه‌ریزی کاربری زمین نه‌تنها مؤثر است، بلکه باید نیازهای روزمره مردم متناسب با سن و جنس، تراکم جمعیت، شرایط اقتصادی و اجتماعی ساکنان، شعاع دسترسی به خدمات و سطح اشغال کاربری‌ها شناسایی شود. https://jsaud.sru.ac.ir/article_2476.html مقدمه: در دهه‌های اخیر، رشد جمعیت، تراکم شهری و کاهش سرانه فضای سبز، کیفیت زیست‌محیطی واحدهای مسکونی را به چالش کشیده است. تراس‌ها، به‌عنوان معدود فضاهای نیمه‌باز آپارتمان‌ها، در صورت طراحی هوشمندانه می‌توانند به بستر منظر سبز داخلی و ارتقای آسایش کاربران و بهره‌وری گیاهان تبدیل شوند. در اقلیم گرم و خشک قم، شدت تابش خورشید علاوه بر ایجاد خیرگی و کاهش آسایش بصری، موجب آسیب به گیاهان آپارتمانی می‌شود. از این رو، بهینه‌سازی نور روز با استفاده از پوسته‌های متحرک، رویکردی کارآمد برای تأمین هم‌زمان نیاز نوری گیاهان و ارتقای کیفیت بصری فضا است. روش تحقیق: پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی میدانی–شبیه‌سازی انجام شده است. در بخش میدانی، شدت روشنایی طبیعی در چهار نقطه تراس و اتاق خواب مجاور طی دی ۱۴۰۳ تا تیر ۱۴۰۴، در سه نوبت زمانی روزانه اندازه‌گیری و با استفاده از زبان Python و کتابخانه‌های Pandas، NumPy و Matplotlib پردازش شده است. در بخش شبیه‌سازی، مدل پایه و سه پوسته متحرک با سه هندسه (مثلثی، مربعی و شش‌ضلعی) در پنج سطح گشودگی مختلف (30 تا 70 درصد) با بهره‌گیری از افزونه Honeybee، Ladybug و موتور Radiance ارزیابی شده‌اند. شاخص‌های sDA، ASE، UDI و تحلیل ساعتی سالانه به‌عنوان معیارهای اصلی تحلیل انتخاب گردیدند.نتایج و بحث: نتایج نشان داد مدل پایه، هرچند sDA بالایی دارد، اما به دلیل ASE بسیار زیاد، دچار خیرگی شدید و شرایط نوری نامطلوب برای گیاهان است. مدل مربعی با گشودگی ۴۰% بالاترین sDA (0.60) و بیشترین UDI در محدوده مطلوب را ثبت کرد. مدل شش‌ضلعی با گشودگی ۳۰% کمترین ASE (0.00) را داشت و خیرگی را به‌طور کامل کنترل نمود، هرچند UDI آن کمتر بوده است. تحلیل ساعتی نشان داد گشودگی‌های ۳۰% و ۴۰% در هر سه هندسه بهترین تعادل میان نور کافی و کاهش تابش بیش‌ازحد را در اقلیم گرم و خشک (شهر قم) فراهم می‌کنند.نتیجه‌گیری: مدل نهایی پیشنهادی، پوسته مربعی با گشودگی ۴۰% و پوسته شش‌ضلعی با گشودگی 30% است که با ایجاد تعادل میان نیازهای نوری گیاهان و آسایش بصری کاربران، بیشترین سازگاری را با شرایط اقلیم گرم و خشک و تراس‌های جنوب‌شرقی دارند. این رویکرد می‌تواند به‌عنوان راهکار طراحی اقلیمی در بهینه‌سازی نور روز فضاهای نیمه‌باز مسکونی مورد استفاده قرار گیرند. نتایج نشان داد پوسته‌های متحرک طراحی‌شده توانستند به‌طور مؤثر نور روز را در محدوده مطلوب کنترل کرده و هم‌زمان آسایش بصری و شرایط نوری مناسب برای گیاهان را فراهم کنند.