نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیار گروه معماری، دانشکده مهندسی معماری و شهرسازی، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران.

2 دانشجوی کارشناسی معماری، دانشگاه تربیت دبیر شهید رجائی، تهران، ایران.

10.22061/jsaud.2019.3782.1183

چکیده

مداخله خلاقانه در بسط چشم انداز، پیوستگی و گشایش فضایی، مکانهای مذهبی، موجب اجتماع پذیری مکان و احساس با هم بودن مومنین گردیده است. اهمیت دادن اسلام به جامعه و نمایش این تجمع مبارک موجب توجه به نماز جمعه و مصلا شده است. این مقاله با ترکیبی از روش تحلیلی و تفسیری به معرفی روند تکامل الگوهای فضایی در حیاط، شبستان و گنبدخانه‌ برخی از مساجد و مدارس پرداخته و با بررسی طرح توسعه حرم حضرت عبدالعظیم (ع) نشان می‌دهد در این طرح با قرار گرفتن عناصر شاخص روی محورهای حیاط و با پیوستگی منظر مابین آنها، فضایی خوانا و ممتد در قالب حیاط‌ و مفصل‌های فضائی باز و نیمه باز از بست شمالی تا صحن جنوبی مصلی، هم محورشکل گرفته است. معمار با تداوم بهره‌گیری از الگوهای همجواری شبستان‌ها با حیاط‌ها، سه صحن که بی واسطه با حرم امامزادگان متصل شده‌اند را طراحی و سعی نموده مراحل بالاتری از درک فضا و احساس حضور در فضای جمعی را برای مردم فراهم نماید. همانند مسجد امام اصفهان و در الگوی خُرد، صحن‌ مصلا در اتصال به ایوان و حیاط متصل به کنج‌ صحن به گشایش فضائی بیشتری رسیده است. در فضای داخلی مصلا پیوستگی فضایی، در سقف چلیپایی گنبدخانه و شبستان متصل به آن فضایی یگانه را در کف و سقف بطور مشترک و به یک اندازه گشایش و بسط داده است. گشایش فضائی در کنار پیوستگی فضا باعث پویائی به عنوان یکی از مهمترین قسمت‌های تجربه بصری شده و باعث انبساط خاطر استفاده‌کنندگان گردیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Continuity of Space Creativity in Persistent Patterns of Iranian Architecture

نویسندگان [English]

  • S.M. Hashemi 1
  • R. Rezaee 2

1 Assistant prof of architecture, Architecture and urban design faculty, Shahid Rajaee teacher training university, Tehran, Iran.

2 Student of Shahid Rajaee teacher training university. Tehran. Iran.

چکیده [English]

بناهای مذهبی تاثیر مستقیمی در تعاملات فرهنگی- اجتماعی بعهده دارند. این مقاله با اشاره به تکامل فرم و الگو در فضای قدسی به دنبال پاسخ به این سوال است که معماران از چه الگوهای پایدار هندسی و فضایی برای ارتقاء کارائی محیط حرم و فضای قدسی و اجتماع پذیری آن بهره برده‌اند؟ این مقاله با ترکیبی از روش تطبیقی و تحلیلی به معرفی روند تکامل الگوهای فضایی در حیاط و فضای شبستان و گنبدخانه پرداخته است. و به صورت نمونه به حرم حضرت عبدالعظیم (ع) و مصلای آن پرداخته، نشان می دهد معمار با تداوم بهره‌گیری از الگوهای همجواری شبستان- حیاط و انتخاب مناسب مکان مصلی در کنار بنای تاریخی و افزودن سه صحن که بی واسطه با حرم امامزادگان متصل شده‌اند فضایی معنوی و فرح بخشی را ایجاد کرده و در الگوی اول با قراردادن عناصر شاخص روی محور های حیاط و با پیوستگی منظر و عملکرد مابین آنها، فضایی ممتد و لاینقطع در قالب حیاط‌ و مفصل‌های فضایی ایجاد نموده است. و در الگوی دوم خود حیاط‌ها با اتصال به ایوان یا رواق یا حیاط متصل به کنج‌ها به گشایش فضائی بیشتری رسیده‌اند. مصلی با پیوستگی فضایی و شفافیت در ترکیب فضای چلیپایی گنبدخانه و شبستان متصل به آن برای اولین بار فضا را در کف و سقف بطور مشترک و به یک اندازه گشایش و بسط داده است. وحدت مابین عناصر طرح توسعه در کنار رعایت سلسله مراتب از بست ورودی شمالی تا صحن امامزداه طاهر (ع) و مصلی بخوبی رعایت شده است.

کلیدواژه‌ها [English]

  • پایداری
  • خلاقیت
  • گشایش فضایی
  • اجتماع پذیری
  • حیاط و گنبدخانه