نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 تهران- امیر آباد شمالی دانشگاه تهران

2 دانشگاه تربیت مدرس

3 دانشگاه تهران

چکیده

امروزه، وجود مشکلات گسترده در راه توسعه‌ی شهرها، نیاز مبرم به توسعه پایدار شهری را روز به روز نمایان می‌کند. در این راستا، توجه به توسعه کالبدی شهر، یک ضرورت اساسی در برنامه های توسعه پایدار شهری است. در ایران گسترش سریع فیزیکی شهرها در قالب رشد بدون برنامه و ناموزون در راستای علل مختلف از جمله مهاجرت های بی رویه یکی از مشکلات اساسی شهرها محسوب شده که پدیده ای تحت عنوان پراکنده رویی از نتایج رشد این گونه می باشد.
هدف اصلی این پژوهش بررسی مفاهیم رشد و توسعه شهری و سنجش پراکنده رویی منطقه 2 تهران است که در این راستا از شاخص های موران، ضریب جینی و شاخص های تراکمی جهت سنجش الگوی پراکنده رویی در منطقه مورد مطالعه استفاده گردید.
نتایج حاصل نشان داد گسترش فیزیکی منطقه دارای الگوی پراکنده رویی می باشد که این امر در ساختار فضایی منطقه نارسایی‌هایی را ایجاد کرده است. اما با پیاده سازی شاخص های تراکمی مشخص گردید که با به‌کارگیری سیاست های افزایش تراکم در سال‌های اخیر در منطقه 2 تهران، فرایند پراکنده رویی در محدوده مورد مطالعه اندکی کاهش یافته و حرکت به سوی رشد هوشمند تا حدی عملی گردیده است. در نهایت با مشخص شدن نوع الگوی توسعه منطقه 2 تهران، در زمینه کاهش پراکنده رویی پیشنهادهایی ارائه گردیده است.

کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله [English]

Trends of urban sprawl and sustainable spatial development planning (case study: Region 2 in Tehran city)

نویسندگان [English]

  • M. Molaei Qelichi 1
  • A. Meshkini 2
  • A. R. Khavarian Garmsir 3

چکیده [English]

The physical development of the city is an essential element in any integrated urban development program. The rapid expansion in the physical form of cities in an unplanned and uneven growth in line with the various causes of irregular migration is considered one of the major problems in Iran's cities which can result in urban sprawl. The main objective of this study was to investigate the implications of urban development and measuring the urban sprawl in Tehran's Region 2 using Moran Index, GINI and aggregation indicators. results showed that the physical expansion of this region has a sprawl pattern which has a profound influence on the spatial structure of this area. With the application of aggregation indicators, it was found that increasing aggregation in Tehran's District 2 has decreased slightly in this area in recent years and has proven that applying such policy towards developing smart growth is partly practical. Finally, the result of this study has been used to suggest practical proposals towards reduction of urban sprawl in Tehran's region 2.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Physical development
  • Urban sprawl growth
  • aggregation indicators
  • Tehran's Region 2

 

آیینی، محمد و اردستانی، زهراالسادات (1388)، هرم بازآفرینی مشارکت مردم معیار ارزیابی برنامه­های توسعه درون­زای شهری، نشریه هویت شهر، سال سوم، شماره 5.

دولتی، هاله، (1386)، بررسی معیارهای رشد هوشمند و انطباق آن با رشد شهر بابلسر، پایان­نامه کارشناسی به راهنمایی دکتر فرشاد نوریان، دانشکده هنرهای زیبا، دانشگاه تهران .

زنگنه شهرکی، سعید، (1390)، تحلیل اثرات اجتماعی- اقتصادی و زیست­محیطی گسترش افقی شهر و چگونگی به­کارگیری سیاست­های رشد هوشمند شهری (مطالعه موردی: شهر یزد)، رساله دکتری، دانشگاه تهران.

رهنما، محمد رحیم و عباس زاده، غلامرضا، (1387)، اصول، مبانی و مدل­های سنجش فرم کالبدی شهر، انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، چاپ اول، مشهد.

صرافی، مظفر، (1379): شهر پایدار چیست؟ فصلنامه مدیریت شهری، شماره 4.

فرشچین، امیررضا، (1389)، بازتوسعه مراکز شهری در چارچوب رویکرد توسعه درون فضایی مسکونی (نمونه موردی: محدوده میدان تجریش و قدس)، پایان­نامه کارشناسی ارشد دانشکده هنر، دانشگاه تربیت مدرس.

مثنوی، محمد رضا (1383)، هزاره جدید و پارادایم جدید شهری، در کتاب شکل پایدار شهری، ترجمه واراز مرادی مسیحی، شرکت پردازش و برنامه ریزی شهری.

مسأله یابی در مدیریت شهری، (1390)، تحلیلی بر مسائل مناطق شهر تهران مبتنی بر اسناد برنامه­های راهبردی مناطق، مجله دانش شهر، شماره 33، مرکز مطالعات و برنامه ریزی شهر تهران.

مشکینی، ابوالفضل؛ مهدنژاد، حافظ و پرهیز، فریاد، (1392)، الگوهای فرانوگرایی در برنامه ریزی شهری، تهران، انتشارات امید انقلاب، چاپ اول.

Bhatta, B, (2010), Analysis of urban growth and sprawl from remote sensing data, Computer Science & Engineering Computer Aided Design Centre, spring.

Burchell, R.W., Shad, N.A., Listokin, D., Phillips, H., Downs, A., Seskin, S., Davis, J.S., Moore, T., Helton, D., & Gall, M. (1998). The Costs of Sprawl--Revisited. Transit Cooperative Research Program (TCRP) Report 39, published by Transportation Research Board, Washington.

English, M. (1999). A guide for smart growth. Forum for Applied Research and Public Policy, 14 (3), 35–39.

Ewing, R., (1997) is Los Angeles-style sprawl desirable? J. Am.Plan. Assoc. 63. 27-107.

Florida, Richard, (2004), The Rise of the Creative Class: And How It’s Transforming Work, Leisure, Community and Everyday Life (Paperback), Basic Books, New York.

Hass. J.E, Latroph.R.G. (2003). Land Resources Impact indicators ofurban sprawl.

Hebrele Lauren, Opp Susan (2008), Local sustainable urban development in globalized world.

Hutchison, Pay, (2010), Encyclopedia of urban studies, Sage publication. London & New York.

Marchetti, C., (1994), Anthropological Invariants in Travel Behavior,  Technological Forecasting and Social Change , 47 :75--88

Staley, Samuel R. and Gilroy, Leonard C. (2001) Smart Growth and Housing Affordability: Lessons from Statewide Planning Laws. Policy Study No. 287. Los Angeles: Reason Public Policy Institute.

Tsai, Yu-Hsin (2005), Quantifying urban form: Compactness versus Sprawl, Urban Studies, Vol.42, No1, p141-161.

Wireless Broadband, (2010), the Foundation for Digital Cities: A Cookbook for Communities. Available from: http://www.civitium.com

Woo, M. (2007), Impacts of Urban Containment Policies on Urban Growth and Structure, PhD thesis of Philosophy, Ohio State University.

Yigitcanlar, T, O’Connor, K, Westerman, C, (2008), the making of knowledge cities: Melbourne’s knowledge-based urban development experience,

doi:10.1016/j.cities.2008.01.001 Cities 25: 63–72.