نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• یوسف گرجی مهلبانی ¹
• سهیلا عبدی زاده ²

¹ استاد معماری انرژی، گروه معماری انرژی دانشگاه بین المللی دانشگاه امام خمینی(ره)

² 'گروه معماری، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه بین المللی امام خمینی(ره)

چکیده

چکیده

مقدمه: نور روز در فضاهای آموزشی فراتر از نقشی صرفاً عملکردی، به‌عنوان مؤلفه‌ای بنیادین در پیوند میان معماری و سلامت شناخته می‌شود. با وجود گسترش روزافزون پژوهش‌ها، ادبیات موجود همچنان با پراکندگی مفهومی و روش‌شناختی مواجه است. این مقاله با مروری نظام‌مند بر مقالات منتشرشده طی سال‌های ۲۰۱۹ تا ۲۰۲۵، تلاش می‌کند تصویری یکپارچه از وضعیت علمی این حوزه ارائه دهد و در عین حال، خلأهای پنهان و مسیرهای مغفول‌ مانده پژوهش را آشکار سازد.

روش تحقیق: روش مطالعه بر پایه جستجوی جامع در پایگاه‌های معتبر و غربالگری نظام‌مند طراحی شد. در مرحله تحلیل، آثار منتخب براساس ابعادی همچون الگوهای جغرافیایی و اقلیمی، نوع فضای آموزشی، رویکردهای پژوهشی، ابزارهای ارزیابی، گرایش‌های موضوعی، شاخص‌های سنجش نور و راهبردهای طراحی دسته‌بندی شدند. هدف اصلی، تمرکز بر الگوهای پنهان و کاستی‌هایی است که مانع شکل‌گیری چارچوبی جامع برای طراحی پایدار و انسان‌محور در فضاهای آموزشی می‌شوند.

نتایج و بحث: یافته‌ها نشان داد که ادبیات موجود با چندین شکاف ساختاری مواجه است: نخست، توزیع نابرابر جغرافیایی و اقلیمی پژوهش‌ها و کمبود جدی داده از اقلیم‌های سرد و خاص؛ دوم، غلبه شاخص‌های بصری در مقابل کم‌توجهی به معیارهای زیستی؛ سوم، اتکای بیش از حد به شبیه‌سازی و کمبود مطالعات میدانی و روش‌های نوین پایش عصبی و چهارم، تمرکز بر مداخلات متداول نور روز در برابر به‌کارگیری محدود فناوری‌های پویا و هوشمند.

نتیجه‌گیری: نتیجه‌گیری مطالعه بر ضرورت گذار به چارچوب‌های میان‌رشته‌ای تأکید دارد؛ چارچوبی که داده‌های اقلیمی، شبیه‌سازی‌های پیشرفته، سنجش‌های میدانی و شاخص‌های زیستی را در کنار هم به‌کار گیرد تا زمینه‌ساز طراحی پایدار، عادلانه و ارتقای سلامت شناختی در فضاهای آموزشی باشد.



واژگان کلیدی: نور روز، سلامت، فضاهای آموزشی، طراحی پایدار، شبیه‌سازی

کلیدواژه‌ها

• نور روز
• سلامت
• فضاهای آموزشی
• طراحی پایدار
• شبیه‌سازی

موضوعات

• معماری و شهرسازی

عنوان مقاله [English]

Daylighting and Sustainability in Educational Buildings: A Systematic Review and Identification of Research Gaps

نویسندگان [English]

• Yousef Gorji Mahlabani ¹
• Soheila Abdizadeh ²

¹ Noorozian Bulverde, Imam Khomeini International University

² Noorozian Bulverde, Imam Khomeini International University

چکیده [English]

Abstract

Introduction: Daylighting in educational spaces extends beyond a functional role and is recognized as a fundamental component linking architecture with health. Despite the expansion of research, the existing literature still faces conceptual and methodological fragmentation. This article, through a systematic review of studies published between 2019 and 2025, seeks to provide an integrated picture of the scientific landscape of this field while revealing hidden gaps and overlooked research directions.

Methods: The research method was designed based on a comprehensive search of databases and systematic screening. In the analysis stage, the selected works were categorized according to dimensions including geographical and climatic patterns, type of educational space, research approaches, evaluation tools, thematic orientations, daylighting assessment metrics, and design strategies. The main objective was to focus on underlying patterns and shortcomings that hinder the formation of a comprehensive framework for sustainable and human-centered design in educational environments.

Results and Discussion: Findings indicated that the existing literature faces several structural gaps: first, the uneven geographical and climatic distribution of studies and the lack of data from cold and unique climates; second, the dominance of visual indicators compared with limited attention to biological criteria; third, the excessive reliance on simulations and the lack of field studies and neuro-monitoring methods; and fourth, the focus on daylighting interventions in contrast to the limited application of dynamic and smart technologies.

Conclusion: The study emphasizes the need to move toward interdisciplinary frameworks that integrate climatic data, advanced simulations, field measurements, and biological indicators to support sustainable, equitable design and promote cognitive health in educational spaces.



Keywords: Daylighting, Health, Educational Spaces, Sustainable Design, Simulation

کلیدواژه‌ها [English]

• Daylighting
• Health
• Educational Spaces
• Sustainable Design
• Simulation