نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• حجت قیاسوند ¹
• جواد قیاسوند ²

¹ گروه معماری، واحد ملایر، دانشگاه آزاد اسلامی، ملایر، ایران

² گروه معماری، واحد فیروزکوه، دانشگاه آزاد اسلامی، فیروزکوه، ایران

چکیده

اقلیم سرد همدان نقش مهمی در شکل‌گیری الگوهای معماری مسکونی دارد و بررسی رابطه میان فرم کالبدی بناها و عملکرد حرارتی آن‌ها می‌تواند به کاهش مصرف انرژی و بهبود کیفیت زیستی کمک کند. این موضوع در بافت‌های تاریخی اهمیت بیشتری دارد؛ ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف تدوین گونه‌شناسی اقلیمی خانه‌های تاریخی همدان بر پایه ویژگی‌های ترکیب‌بندی کالبدی و تحلیل ارتباط فرم معماری با اقلیم‌پذیری بناها انجام شده است

روش تحقیق:

پژوهش با رویکردی ترکیبی انجام شد. ابتدا ۳۳ خانه تاریخی همدان با استفاده از تحلیل‌های آماری بررسی و در هشت زیرگونه کالبدی (A1 تا C3) طبقه‌بندی شدند. سپس شاخص ترکیبی اقلیم‌پذیری (CEP) بر اساس مؤلفه‌هایی مانند جرم حرارتی، ضخامت دیوار، نسبت سطح شیشه به دیوار (WWR) و نسبت زیربنا به سطح زمین (تراکم) تدوین و برای اعتبارسنجی آن، شبیه‌سازی انرژی نمونه‌های منتخب در نرم‌افزار DesignBuilder انجام شد.

نتایج و بحث:

نتایج نشان داد زیرگونه‌های دارای شاخص CEP بالاتر، عملکرد حرارتی بهتر و مصرف انرژی کمتری دارند؛ به‌گونه‌ای که A2 و B2 بهینه‌تر از سایر گونه‌ها بودند. در مقابل، زیرگونه‌هایی مانند C3 با CEP پایین، مصرف انرژی بیشتر و سازگاری اقلیمی ضعیف‌تری داشتند. همچنین میان CEP و بار سرمایشی (r=−0.65)(r=-0.65)(r=−0.65) و مصرف انرژی سالانه (r=−0.51)(r=-0.51)(r=−0.51) همبستگی منفی معناداری مشاهده شد

نتیجه‌گیری:

یافته‌ها نشان می‌دهد ویژگی‌های ترکیب‌بندی کالبدی در خانه‌های تاریخی همدان تأثیر چشمگیری بر عملکرد اقلیمی و مصرف انرژی دارند. شاخص CEP نیز به‌عنوان ابزاری تحلیلی و کم‌هزینه، قابلیت ارزیابی اقلیم‌پذیری بناها و پیش‌بینی عملکرد انرژی آن‌ها در بافت‌های تاریخی را داشته و می‌تواند مبنایی برای تصمیم‌گیری در طراحی‌های مرمتی اقلیم‌پاسخ باشد.

کلیدواژه‌ها

• گونه شناسی اقلیمی
• خانه های تاریخی همدان
• رویکرد ترکیب بندی
• شاخص CEP
• تحلیل آماری و شبیه‌سازی انرژی

موضوعات

• معماری و شهرسازی

عنوان مقاله [English]

Climatic Typology of Historical Houses in Hamadan with a Focus on Spatial Composition; (Design and Validation of the CEP Index Based on Statistical Analysis and Energy Simulation)

نویسندگان [English]

• Hojjat Ghiasvand ¹
• javad ghiasvand ²

¹ Department of Architecture, Mal.C., Islamic Azad University, Malayer,Iran

² Department of Architecture, Fir.C., Islamic Azad University, Firoozkoh.

چکیده [English]

Interodaction

The cold climate of Hamadan plays a significant role in shaping residential architectural patterns, and investigating the relationship between the physical form of buildings and their thermal performance can contribute to reducing energy consumption and improving living quality. This issue becomes even more important in historical urban fabrics. Therefore, the present study was conducted with the aim of developing a climatic typology of Hamadan’s historical houses based on their physical compositional characteristics and analyzing the relationship between architectural form and the climatic responsiveness of buildings.



Methodology:



The research was carried out using a mixed-method approach. First, 33 historical houses in Hamadan were analyzed through statistical methods and classified into eight physical subtypes (A1 to C3). Subsequently, a Composite Environmental Performance (CEP) index was developed based on factors such as thermal mass, wall thickness, window-to-wall ratio (WWR), and floor area-to-site area ratio (density). To validate the index, energy simulations of selected case studies were conducted using DesignBuilder software.



Results and Discussion:



The findings indicated that subtypes with higher CEP values demonstrated better thermal performance and lower energy consumption; notably, A2 and B2 performed more efficiently than the other subtypes. In contrast, subtypes such as C3, characterized by lower CEP values, exhibited higher energy consumption and weaker climatic adaptability. Furthermore, significant negative correlations were observed between CEP and cooling load (r = −0.65) as well as annual energy consumption (r = −0.51).



Conclusion:



The results demonstrate that physical compositional characteristics in Hamadan’s historical houses have a substantial impact on climatic performance and energy consumption. The CEP index, as an analytical and cost-effective tool, is capable of assessing the climatic responsiveness of buildings and predicting their energy performance in historical contexts. It can therefore serve as a basis for decision-making in climate-responsive conservation and restoration design.

کلیدواژه‌ها [English]

• Climatic Typology
• Historical Houses of Hamadan
• Compositional Approach
• CEP Index
• Statistical Analysis AND Energy Simulation