نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

• نیلوفر پناهی ¹
• لیدا شهابی ²

¹ گروه شهرسازی، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران

² گروه طراحی شهری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه بوعلی سینا، همدان، ایران

چکیده

مقدمه: مولفه‌های کالبدی و ادراکی محیط‌های شهری می‌توانند بر تجربه حضور افراد در فضاهای عمومی و در نتیجه بر سلامت روان آنان اثرگذار باشند. با وجود گسترش پژوهش‌های مرتبط با سلامت روان شهری، شواهد تجربی درباره تأثیر هم‌زمان این مولفه‌ها در مقیاس خیابان‌های شهری، به‌ویژه در شهرهای جنوب ایران، همچنان محدود است.

روش تحقیق: ازاین‌رو، پژوهش حاضر با هدف بررسی تأثیر مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی بر سلامت روان کاربران خیابان عاشوری شهر بوشهر با رویکرد کمی انجام شد. داده‌ها از طریق پرسش‌نامه‌ای شامل مولفه‌های کالبدی و ادراکی فضای شهری و پرسش‌نامه استاندارد سلامت روان عمومی(GHQ-12) از 100 نفر از کاربران خیابان عاشوری گردآوری شد. برای تحلیل داده‌ها نیز از تحلیل عاملی اکتشافی و رگرسیون چندگانه در نرم‌افزار SPSS استفاده شد.

نتایج و بحث: نتایج تحلیل عاملی اکتشافی هفت عامل شامل کیفیت محیطی، دسترسی، تنوع کاربری و تعاملات اجتماعی، تجربه حسی، احساس تعلق و کنترل، فشار محیطی و زیرساخت و ایمنی را استخراج کرد که در مجموع 66.85 درصد از واریانس مولفه‌های کالبدی و ادراکی را تبیین کردند. نتایج تحلیل رگرسیون نیز نشان داد که تنوع کاربری و تعاملات اجتماعی تأثیر مثبت و معناداری بر سلامت روان کاربران دارد، در حالی که احساس تعلق و کنترل دارای اثر منفی و معنادار است. سایر عوامل، اگرچه در مدل نهایی معنادار نبودند، اما می‌توانند در تعامل با سایر ویژگی‌های محیطی بر سلامت روان اثرگذار باشند. نتیجه‌گیری: یافته‌های این پژوهش شواهدی تجربی درباره نقش مؤلفه‌های کالبدی و ادراکی محیط شهری در سلامت روان کاربران ارائه می‌کند و می‌تواند در طراحی و برنامه‌ریزی فضاهای شهری سلامت‌محور مورد استفاده قرار گیرد.

کلیدواژه‌ها

• سلامت روان
• مولفه های کالبدی و ادراکی
• محیط شهری
• خیابان عاشوری
• بوشهر

موضوعات

• معماری و شهرسازی

عنوان مقاله [English]

Examining the Effects of Urban Physical and Perceptual Environmental Attributes on Citizens' Mental Health: A Case Study of Ashouri Street, Bushehr, Iran

نویسندگان [English]

• Niloofar Panahi ¹
• Lida Shahabi ²

¹ Urban planning department, Art and architecture faculty, Persian Gulf University, Bushehr, Iran

² Urban design department, Faculty of art and architecture, Buali Sina University, Hamedan, Iran

چکیده [English]

Introduction: The physical and perceptual attributes of urban environments can influence individuals’ experiences in public spaces and, consequently, their mental health. Despite the growing body of research on urban mental health, empirical evidence regarding the simultaneous effects of these attributes at the scale of urban streets, particularly in cities in southern Iran, remains limited.



Methods: Accordingly, the present study was conducted using a quantitative approach to examine the effects of physical and perceptual attributes on the mental health of users of Ashouri Street in Bushehr. Data were collected from 100 users of Ashouri Street through a structured questionnaire comprising items related to the physical and perceptual attributes of the urban environment and the General Health Questionnaire (GHQ-12). The collected data were analyzed using exploratory factor analysis and multiple regression analysis in SPSS software.



Results and Discussion: The results of the exploratory factor analysis identified seven factors, namely environmental quality, accessibility, land-use diversity and social interactions, sensory experience, sense of belonging and control, environmental stress, and infrastructure and safety, which together explained 66.85% of the variance in the physical and perceptual attributes. The results of the multiple regression analysis indicated that land-use diversity and social interactions had a positive and statistically significant effect on users’ mental health, whereas sense of belonging and control showed a significant negative effect. Although the remaining factors were not statistically significant in the final model, they may still influence mental health through their interaction with other environmental characteristics.



Conclusion: The findings of this study provide empirical evidence on the role of the physical and perceptual attributes of urban environments in users’ mental health and can be used to inform the design and planning of health-oriented urban spaces.

کلیدواژه‌ها [English]

• Mental Health
• Physical and Perceptual Attributes
• Urban Environment
• Ashouri Street
• Bushehr